Eskişehir Cam Sanatı: Üfleme ve Füzyon Cam Nedir?

Üfleme cam, eritilmiş camın ucunda boru bulunan bir çubukla şişirilerek biçimlendirilmesidir; vazo, sürahi ve bardak gibi içi boş parçalar bu yolla yapılır. Füzyon cam ise kesilmiş cam parçalarının üst üste ya da yan yana dizilip fırında birbirine kaynatılmasıdır; tabak, kâse, takı ve pano gibi düz ya da hafif kavisli işler çıkar. Eskişehir'de, özellikle Odunpazarı'nda, iki tekniği de görebileceğin atölyeler ve sergiler vardır.

Üfleme cam nasıl yapılır?

Üfleme cam, camın en eski biçimlendirme yöntemlerinden biridir. Usta, çok yüksek sıcaklıktaki ocaktan uzun ve içi boş bir metal boruyla bal kıvamındaki camı alır. Borudan hava üfleyerek camın içinde bir kabarcık oluşturur. Sonra çubuğu sürekli çevirerek, ıslak ahşap kalıplar, maşalar ve metal tezgâh yardımıyla parçaya şekil verir.

Bu iş hız ve dikkat ister. Cam soğudukça sertleşir; usta parçayı defalarca ocağa geri sokarak yeniden yumuşatır. Renk vermek için cam tozu ya da renkli cam parçaları sıcak camın yüzeyine sarılır. Bitmiş parça doğrudan soğumaya bırakılmaz. Tavlama fırınında saatler boyunca yavaş yavaş soğutulur; aksi halde içindeki gerilim parçanın sonradan çatlamasına neden olur.

Füzyon cam nasıl yapılır?

Füzyon tekniğinde sanatçı düz cam levhaları önce keser. Bu parçaları istediği desene göre bir taban camın üstüne dizer. Renkli cam şeritleri, cam tozu ya da ince cam çubuklarla desen zenginleştirilir. Hazırlanan düzen özel bir fırına konur ve camın erimeye başladığı sıcaklığa kadar ısıtılır. Parçalar birbirine kaynayarak tek bir bütün haline gelir.

Füzyonun bir sonraki adımı genelde şekillendirmedir. Kaynamış düz cam, bir kalıbın üstüne konup yeniden fırınlanır ve kalıbın şeklini alarak çukurlaşır. Tabak ve kâseler böyle elde edilir. Bu teknikte de yavaş soğutma şarttır. Füzyon, üflemeye göre daha az tehlikeli olduğu için atölyelerde yeni başlayanlara da öğretilir ve kısa süreli kurslarla denenebilir.

İki tekniği birbirinden nasıl ayırırsın?

Bir atölyede ya da dükkânda parçalara bakarken şu ipuçları işine yarar:

• Biçim: İçi boş, dar boyunlu, yuvarlak gövdeli parçalar genelde üfleme camdır. Düz ya da tabak gibi açık formlar çoğunlukla füzyondur.
• Desen: Füzyon camda renkler çoğu zaman belirgin sınırlarla yan yana durur, katmanlar fark edilir. Üfleme camda renkler daha akışkan, iç içe geçmiş görünür.
• Dip ve kenar: Üfleme camın dibinde çubuğun koparıldığı yerden kalan küçük bir iz, yani pontil izi olabilir. Füzyon camın kenarları ise erimiş yuvarlaklık taşır.
• Kalınlık: Füzyon parçalar katmanlardan oluştuğu için genelde daha kalın ve ağırdır.

El yapımı camı fabrika camından ayırmak

El yapımı camda küçük düzensizlikler bekle. Hafif kalınlık farkları, içte görünen ince hava kabarcıkları, desenin her parçada biraz farklı olması el işinin işaretleridir. Birbirinin tıpatıp aynısı olan, kusursuz derecede simetrik ve hafif parçalar genelde makinede üretilmiştir.

Yine de kusur ile el izi aynı şey değildir. Satın alırken parçayı ışığa tut ve şunlara bak:

1. Kenarlarda keskin, el kesebilecek bir nokta olmamalı.
2. Gövdede ince çatlak ya da çizgi şeklinde bir kırık olmamalı.
3. Kullanım amaçlı parçalarda, örneğin bardakta, dip düz oturmalı ve sallanmamalı.

Cam ürünlerin bakımı

El yapımı cam, özellikle renkli ve katmanlı olanlar, dikkatli kullanım ister. Ani sıcaklık değişimi camın en büyük düşmanıdır. Buzdolabından çıkan soğuk bir sürahiye sıcak su dökme, sıcak bir kâseyi soğuk tezgâha bırakma.

• Ilık suyla, yumuşak bir sünger ve sıvı deterjanla elde yıka.
• Aşındırıcı toz ve tel süngerden uzak dur; yüzeyi çizer.
• Satıcı aksini söylemediyse bulaşık makinesine koyma. Deterjan zamanla camı matlaştırabilir.
• Kireç lekeleri için sirkeli ılık su kullanabilirsin, sonra bol suyla durula.
• Füzyon tabak ve panoları güneşin doğrudan vurduğu, aşırı ısınan yerlere koyma.

Hediye olarak cam seçerken

El yapımı cam, hediye olarak çok sevilir çünkü her parça biraz farklıdır. Seçerken önce kullanım amacını düşün. Mutfakta kullanılacak bir kâse ya da bardak mı istiyorsun, yoksa rafta duracak bir süs mü? Kullanım amaçlı parçalarda sağlamlık ve kolay temizlik öne çıkar, süs parçalarında ise renk ve desen.

Taşıma için parçanın dükkânda kalın kâğıtla ve hava kabarcıklı ambalajla ayrı ayrı sarılmasını iste. Kargoyla gönderilecekse kutunun içinde boşluk kalmamalı. Parçayla birlikte tekniği ve bakımı anlatan kısa bir not koymak, hediyeyi alan kişinin onu doğru kullanmasına yardım eder.

Eskişehir'den cam almak isteyenlere

Odunpazarı'nda gezerken atölyelerde camın nasıl şekillendiğini yerinde izleyebilirsin. Bir parçanın nasıl yapıldığını görmek, onu seçerken neye baktığını da değiştirir. Ustaya parçanın hangi teknikle yapıldığını, mutfakta kullanılıp kullanılamayacağını ve nasıl temizleneceğini sormaktan çekinme. Eskişehirli satıcıların el yapımı ürünlerine internetten göz atmak istersen mağazalar sayfasından başlayabilirsin.