Döküm Tava Nasıl Yağlanır ve Temizlenir?

Döküm tava bakımı üç işten oluşur: yağlamak, doğru temizlemek ve kuru saklamak. Tavayı ince bir yağ tabakasıyla fırında pişirirsen yüzeyde yapışmayı azaltan ve pası önleyen bir kaplama oluşur. Her kullanımdan sonra sıcak suyla temizleyip kurutur ve hafifçe yağlarsan bu kaplama yıllarca kalır.

Yağlama ne işe yarar?

Döküm demirin yüzeyi çıplak hâlde gözeneklidir ve nemle karşılaşınca paslanır. Yüksek ısıda pişirilen ince yağ tabakası polimerleşir, yani sertleşip demire tutunan bir film hâline gelir. Bu filme mutfak dilinde "yağ kaplaması" ya da "kür" denir. İyi oturmuş bir kaplama tavayı siyah ve hafif parlak gösterir, yumurta bile yapışmadan kayar.

Fırında yağlama adım adım

Yeni aldığın bir tavayı ilk kullanımdan önce ya da kaplaması bozulmuş eski bir tavayı yenilerken şu adımları izle:

1. Yıka: Tavayı sıcak su ve az deterjanla yıka. Yeni tavalarda fabrikadan kalan koruyucu tabakayı bu şekilde temizlersin.
2. Tamamen kurut: Bezle kuruladıktan sonra tavayı birkaç dakika ocakta ısıt. Gözeneklerdeki nem de böylece gider.
3. İnce yağ sür: Ayçiçek, kanola ya da keten tohumu yağı gibi yüksek ısıya dayanıklı bir yağı kâğıt havluyla içine, dışına ve sapına sür.
4. Fazlasını sil: En çok atlanan adım budur. Tavada yağ yokmuş gibi görünene kadar sil. Kalın yağ yapışkan ve lekeli bir yüzey bırakır.
5. Ters çevirip pişir: Fırını yüksek sıcaklığa getir, tavayı ters çevirip orta rafa koy. Alt rafa damlama için bir tepsi yerleştir. Yaklaşık bir saat pişir.
6. Fırında soğut: Fırını kapat, tavayı içeride kendi kendine soğumaya bırak.

Bu işlemi iki üç kez tekrarlarsan daha sağlam bir kaplama elde edersin. Her turda yağın ince olmasına dikkat et.

Her kullanımdan sonra temizlik

Günlük temizlik birkaç dakika sürer. Tava hâlâ ılıkken başlamak işini kolaylaştırır.

• Artıkları ahşap ya da silikon bir spatulayla kazı.
• Sıcak su altında sert bir fırça ya da süngerin kaba yüzüyle ov. Az miktarda deterjan kaplamaya zarar vermez; sorun uzun süre suda bekletmektir.
• Yapışmış yemek için tavaya biraz su koyup ocakta kaynat, sonra kazı.
• İnatçı lekelerde iri tuzu az yağla karıştırıp kâğıt havluyla ov. Tuz aşındırıcı ama kaplamayı söküp atmayacak kadar yumuşaktır.
• Kurulayıp ocakta kısa süre ısıt, ardından birkaç damla yağı kâğıt havluyla yüzeye yay.

Döküm tavayı bulaşık makinesine koyma ve gece boyunca lavaboda bırakma. İkisi de kaplamayı bozar ve pası davet eder.

Pas tuttuysa ne yapmalı?

Pas, tavanın bittiği anlamına gelmez. Hafif turuncu lekeleri çelik yünü ya da sert bir telle ovarak çıkar. Pas tamamen gidip gri demir görünene kadar devam et. Ardından tavayı yıka, iyice kurut ve yukarıdaki fırında yağlama adımlarını baştan uygula. Derin ve geniş paslanmalarda bu işlemi birkaç tur yapman gerekebilir.

Yüzeyde yapışkan, kahverengi lekeler varsa bu pas değil, fazla sürülüp tam pişmemiş yağdır. Tavayı yüksek ısıda bir süre daha fırınlamak ya da lekeli bölgeyi ovup yeniden ince yağlamak çözüm olur.

Kaplamayı koruyan kullanım alışkanlıkları

Kaplamayı en iyi koruyan şey tavayı sık kullanmaktır. Kızartma, sote ve et pişirme gibi yağlı işler kaplamayı zamanla güçlendirir. İlk haftalarda şu noktalara dikkat et:

• Domates sosu, limon ya da sirke gibi asitli yiyecekleri uzun süre pişirme. Kaplama oturduktan sonra kısa süreli kullanım sorun olmaz.
• Soğuk tavaya yiyecek koyma; önce ısıt, sonra yağ ekle.
• Sıcak tavayı soğuk suya daldırma. Ani ısı farkı dökümü çatlatabilir.
• Metal spatula kullanabilirsin ama keskin köşeli olanlarla kazıma yapma.

Hangi yağ daha iyi sonuç verir?

Yağ seçiminde en önemli ölçü duman noktasıdır. Fırında yüksek ısıya çıkacağın için yanmadan önce polimerleşebilen bir yağ istersin. Ayçiçek ve kanola yağı kolay bulunur, ucuzdur ve iyi sonuç verir. Keten tohumu yağı çok sert bir kaplama bırakır ama ince sürülmezse pul pul dökülebilir. Tereyağı ve sızma zeytinyağı fırında yağlama için uygun değildir; düşük ısıda yanar ve yapışkan iz bırakır. Günlük kullanım sonrası ince yağlamada ise elindeki sıvı yağ yeterlidir.

Hangi yağı seçersen seç, kural aynıdır: az sür, çok sil. İyi yağlanmış bir tavanın yüzeyine dokunduğunda parmağında yağ kalmamalı.

Saklarken nelere dikkat etmeli?

Tavayı tamamen kuru ve hafif yağlı hâlde sakla. Nemli dolapta duruyorsa üzerine kâğıt havlu koy; havlu nemi çeker ve üst üste konan tavalar arasında yüzeyin çizilmesini önler. Kapağıyla birlikte saklıyorsan kapağı tam kapatma, hava alsın. Tava uzun süre kullanılmayacaksa ara ara kontrol et, matlaşmış görünüyorsa ince bir yağ daha sür.

Döküm tavanı yenilemeyi ya da yanına farklı boyda bir tane eklemeyi düşünüyorsan, ürünler sayfasında malzeme ve ölçü bilgilerini karşılaştırabilirsin.