Bakır Kap Nasıl Parlatılır?

Bakır kabı parlatmanın en kolay yolu, yarım limonu tuza bandırıp kararmış yüzeye sürmek, sonra ılık suyla durulayıp hemen kurulamaktır. Daha inatçı lekelerde sirke, tuz ve unla yapılan bir macun işe yarar. Bakırın kararması doğal bir oksitlenmedir; kabı bozmaz, yalnız görüntüsünü matlaştırır.

Bakır neden kararır?

Bakır havadaki oksijen ve nemle tepkimeye girer. Zamanla yüzeyde önce koyu kahverengi, sonra siyaha yakın bir tabaka oluşur. Mutfakta buhar, yağ ve parmak izi bu süreci hızlandırır. Uzun süre nemli ortamda kalan bakırda ise yeşilimsi lekeler görülebilir. Bu lekeler bakırın daha ileri bir oksitlenmesidir ve fark ettiğin anda temizlenmelidir.

Kararma bazı kişilerin hoşuna gider; eski bakıra koyu ve sıcak bir görünüm verir. Buna patina denir. Kabını parlak mı yoksa patinalı mı sevdiğine önceden karar ver, çünkü parlattıktan sonra o koyu tonun geri gelmesi zaman alır.

Önce kabın yüzeyini tanı

Her bakır kap aynı şekilde temizlenmez. Parlatmaya başlamadan önce şu üç durumu ayırt et:

• Çıplak bakır: Yüzeyinde koruyucu bir kat yoktur. Asitli malzemelerle güvenle parlatılır.
• Cilalı ya da vernikli bakır: Bazı dekoratif bakır eşyaların üstü şeffaf bir koruyucuyla kaplanır. Bu tür kaplar pek kararmaz. Kararıyorsa vernik yer yer kalkmış olabilir. Limon ve tuzla ovmak verniği daha da bozar; yumuşak bir bezle ve sabunlu suyla silmek yeterlidir.
• İçi kalaylı bakır: Tencere, cezve ve sahan gibi pişirme kaplarının içi gümüş renkli kalayla kaplanır. Kalay yumuşak bir metaldir. İç yüzeyi tuz ve sert telle ovarsan kalayı aşındırırsın. Parlatma işlemini yalnız dış yüzeye uygula.

Limon ve tuzla parlatma

Hafif ve orta kararmalarda en pratik yöntem budur.

1. Kabı ılık su ve az bulaşık deterjanıyla yıkayıp yağ ve tozdan arındır.
2. Bir limonu ikiye kes. Kesik yüzünü iri tuza bandır.
3. Limonu kararmış bölgeye dairesel hareketlerle sür. Kararmanın birkaç saniyede açıldığını göreceksin.
4. Limonun suyu azaldıkça yeniden tuza bandırarak devam et.
5. Bütün yüzey parladığında kabı ılık suyla iyice durula.
6. Yumuşak ve kuru bir bezle hemen kurula. Islak bırakırsan kısa sürede su lekesi oluşur.

Limon yerine sirkeye batırılmış bir bez de aynı işi görür. Asit kararmayı çözer, tuz da hafif bir aşındırıcı gibi yüzeyi temizler.

İnatçı lekeler için sirke ve un macunu

Uzun süre bakımsız kalmış, derin kararmış ya da yeşil lekeli bakırda macun daha etkilidir. Eşit miktarda tuz ve unu bir kâseye koy, üstüne macun kıvamına gelene kadar sirke ekle. Bu karışımı kararmış yüzeye kalın bir kat hâlinde sür ve bir süre beklet. Ardından yumuşak bir bezle ov, ılık suyla durula ve kurula.

Oymalı ya da kabartmalı bakır eşyalarda girintilere dolan kirleri yumuşak bir diş fırçasıyla temizleyebilirsin. Sert tel, metal sünger ya da çelik yünü kullanma. Bunlar yüzeyde ince çizikler bırakır ve bakırın parlaklığını kalıcı olarak azaltır.

Parlattıktan sonra ne yapmalı?

Parlak yüzeyi korumanın yolu, kabı kuru tutmak ve sık sık silmektir. Şu alışkanlıklar parlatma aralığını uzatır:

• Kullandıktan sonra kabı bekletmeden yıka ve hemen kurula.
• Bakır kapları bulaşık makinesine koyma. Deterjan ve sıcak su yüzeyi lekeler, kalaya da zarar verir.
• Dekoratif bakır eşyaları buhardan ve ocağın hemen yanından uzak tut.
• Parmak izlerini kuru ve yumuşak bir bezle sil.
• Uzun süre kullanmayacağın bakırı kuru bir yerde, nefes alan bir bez torbada sakla.

Parlatılmış yüzeye çok ince bir sıvı yağ sürüp silmek, oksitlenmeyi bir süre yavaşlatır. Bu yöntemi yalnız dekoratif eşyalarda uygula; pişirme kabının dışına sürülen yağ ocakta yanarak leke bırakabilir.

Sık yapılan hatalar

• Asitli karışımı uzun süre bırakmak: Limon ya da sirke yüzeyde saatlerce kalırsa bakırda alacalı lekeler oluşabilir. Ovma bitince hemen durula.
• Çamaşır suyu kullanmak: Bakırı daha da karartır ve yüzeyde kalıcı izler bırakır.
• Kurulamayı atlamak: Parlattığın kap kendi kendine kurursa su damlaları iz bırakır.
• Bütün kabı birden ovmak: Büyük tepsilerde parça parça çalış; bir bölgeyi bitirip durula, sonra diğerine geç.

Kalay ne zaman yenilenmeli?

Pişirme için kullanılan bakır kaplarda iç yüzeydeki kalay zamanla incelir. İçinde bakır rengi görünmeye başladıysa, kalay yer yer kalkmışsa ya da yüzey pürüzlüleştiyse kabı bir kalaycıya götürmenin vakti gelmiştir. Kalayı aşınmış kapta yemek pişirmek, özellikle asitli yemeklerde doğru değildir. Kalaycı eski kalayı temizler ve yeni bir kat uygular; böylece kap yıllarca kullanılmaya devam eder.

Kalaylı kapların iç yüzeyini temizlerken yalnız sünger ve sabunlu su kullan. Yanık varsa kaba biraz su koyup ocakta ılıt, sonra tahta bir kaşıkla kazı.

Bakır cezve, sahan ya da tepsi gibi el işi ürünlere bakmak istersen ürünler sayfasında iç yüzeyin kalaylı olup olmadığını açıklamalardan kontrol edebilirsin.